Rozdział 11: Zabieg gościnny
Metaliczny posmak w ustach pojawia się zawsze wtedy, gdy organizm orientuje się, że kontrola jest iluzją. To smak starej monety trzymanej pod językiem, smak krwi, która jeszcze nie wypłynęła, ale już przygotowuje się do drogi. Moje mięśnie gładkie, te, nad którymi nie mam żadnej władzy, zaczęły swój własny, chaotyczny taniec. Czułem, jak jelita zaciskają się w proteście przeciwko sterylnej bieli korytarza, a żołądek podchodzi do gardła, próbując wyrzucić z siebie wszystko, co jeszcze przypominało normalność. Adrenalina ma swój zapach - to kwaśna nuta, która przebija się przez najdroższe perfumy i najbardziej agresywne środki czyszczące.
Delik prowadził mnie korytarzem w sposób, który był jednocześnie uprzejmy i ostateczny. Nie dotykał mnie, nie musiał. Dom robił to za niego. Szliśmy samym środkiem, ponieważ korytarz był zaprojektowany tak, aby człowiek nie miał się o co oprzeć. Ściany były pokryte emalią o takim stopniu połysku, że odbijały nasze sylwetki jako rozmyte, bezkształtne plamy. Pachniało lakierem, ozonem i czymś jeszcze - czymś, co przypominało zapach nowej elektroniki wyciąganej z pudełka. To był zapach braku historii.
Z głębi ścian, a może spod samej podłogi, dobiegał puls. To był ciężki, mięsisty bas, który wibrował w moich kościach. Instrumentalna wersja O.S.T.R., Instrukcja obsługi - pętla tak skonstruowana, że rytm wydawał się zsynchronizowany z moim własnym, przyspieszonym tętnem. Puk. Przerwa. Puk. Dom narzucał mi dyscyplinę zanim jeszcze dotarliśmy do celu. Czułem, jak moje płuco próbuje złapać powietrze dokładnie w przerwie między uderzeniami stopy perkusyjnej. Tresura bez dotyku.
Delik zatrzymał się przy drzwiach, których nie było na planie. Pokój techniczny. Na mapie budynku wyglądał jak drobny pieprzyk na skórze, coś, co się ignoruje, dopóki nie zacznie swędzieć.
Tu pan zobaczy, jak działa gościnność, kiedy zdejmie się z niej całą tę niepotrzebną warstwę metafor - powiedział Delik.
Wera Mirska czekała już przy wejściu. Stała z boku jak element wyposażenia, który nagle zyskał samoświadomość. W dłoni trzymała małe, sterylne urządzenie na kablu, zakończone czarnym klipsem. Zanim zdążyłem zaprotestować, ujęła moją dłoń. Jej palce były lodowate, nieosobiste, jak narzędzia chirurgiczne wyjęte przed chwilą z zamrażarki. Zatrzasnęła czujnik na moim palcu wskazującym.
Sto trzydzieści dwa uderzenia na minutę - stwierdziła, patrząc na mały wyświetlacz, który rozjarzył się błękitem w jej dłoni. - Panie Leonie, ma pan wyjątkowo nieuprzejmy rytm.
Sięgnęła po sondę, nie odrywając wzroku od monitora.
Wie pan, panie Leonie - mówiła, wyciskając żel z tubki wolno, miarowo - prawda jest jak Nokia 3310. Można ją trzymać w szufladzie jako pamiątkę, ale nie uruchomi pan na niej żadnego współczesnego procesu. My tu nie szukamy prawdy o człowieku. My szukamy jego optymalnego ustawienia.
To tło jest chore, nie mój puls - odpowiedziałem, próbując wyrwać rękę, ale Nela, która pojawiła się za moimi plecami jak cień, delikatnie, ale stanowczo położyła mi dłoń na ramieniu. Ten dotyk był gorszy niż uścisk więziennego strażnika. Był miękki. Był opiekuńczy. Pachniała mydłem kastylijskim i strachem, którego nie potrafiła całkowicie ukryć pod maską profesjonalizmu.
Delik wyjął klucz. Nie była to nowoczesna karta magnetyczna, ale ciężki, metalowy klucz o skomplikowanym wzorze. Włożył go do zamka i obrócił. Kliknięcie nie było głośne, ale w mojej głowie wybrzmiało jak przeładowanie strzelby.
Drzwi otworzyły się na przestrzeń, w której udawanie przestało być konieczne. Najpierw poczułem zapach. Odór antyseptyku zmieszany z metaliczną nutą i czymś mdląco słodkim, jak perfumy rozpylone nad otwartą raną. Potem uderzyło mnie światło. Białe, twarde, równomierne. Nie miało w sobie nic z przytulności - ono obnażało.
To nie była piwnica, o której myślałem wcześniej. To była klinika bez nazwy. Sala była niewielka, ale urządzona z geometryczną precyzją. Metalowe blaty lśniły tak intensywnie, że raniły oczy, a lampa operacyjna na przegubowym ramieniu zwisała z sufitu jak oko martwego, cyfrowego boga. Na tacach leżały narzędzia w idealnych rzędach - nożyczki, kleszcze, skalpele, igły - jak żołnierze czekający na rozkaz. Ten porządek nie uspokajał. Ten porządek przerażał.
Na środku pokoju, na fotelu zabiegowym, siedział Witek Zięba. Blady, jego skóra miała odcień mokrego wapna. Miał na sobie dres, który teraz wyglądał jak prześcieradło na zwłokach. Pasy obejmowały jego uda, brzuch i klatkę piersiową - nie zaciśnięte tak, by sprawiać ból, zaciśnięte tak, by odebrać mu możliwość ruchu bez wyraźnej prośby. Na nadgarstkach miał miękkie, welurowe opaski. To była przemoc ubrana w najwyższy komfort.
Kiedy mnie zobaczył, jego oczy rozszerzyły się, szukając we mnie ratunku.
Leon - wyszeptał, a jego głos był tak suchy, że wydawał się pękać w powietrzu. - Kurwa, Leon. Widzisz to? Powiedz im, że ja już chcę wyjść. Ja już odpocząłem.
Delik stanął w progu z miną gospodarza, który właśnie wprowadza gości do salonu.
Witek - powiedział łagodnie. - Pan Leon jest tu gościem specjalnym. Przyszedł zobaczyć, jak dbamy o to, by pana wewnętrzny hałas wreszcie ucichł.
Witek szarpnął się, a pasy odpowiedziały cichym, skórzanym skrzypieniem.
To nie jest troska! To jest jakieś szaleństwo! Ty mi mówiłaś, Nela, że tu jest bezpiecznie! Że tu nikt nie krzyczy!
Nela, stojąca tuż obok mnie, odpowiedziała swoim monotonnym, kojącym głosem:
Oczywiście, Wiktorze. Bezpieczeństwo wymaga struktury. Bez struktury spokój jest tylko chwilową przerwą w cierpieniu. My oferujemy spokój trwały.
Wera Mirska podeszła do metalowego blatu. Jej ruchy były płynne, pozbawione zbędnych gestów. Sięgnęła po tubkę z żelem do USG. Usłyszałem charakterystyczny, mlaskający dźwięk wyciskanego plastiku. Nałożyła sporą porcję błękitnej, gęstej mazi na metalową sondę. Żel w tym świetle wyglądał jak kawałek wyciętego nieba.
Proszę odsłonić klatkę piersiową, panie Wiktorze - powiedziała, podchodząc do niego. - Musimy skalibrować pana lęk. Musimy sprawdzić, gdzie kończy się pan, a zaczyna dom.
Kiedy przyłożyła zimną sondę do jego skóry, Witek wydał z siebie krótki, urywany dźwięk, który nie był krzykiem, lecz raczej biologicznym protestem. Błękitny żel rozmazał się na jego skórze. Widziałem, jak jego mięśnie drżą pod wpływem chłodu.
Wie pan, co czuje człowiek, któremu zabiera się wolność? - zapytał Witek, patrząc mi prosto w oczy. - On nie czuje nienawiści. On czuje zimno. Takie zimno, które wchodzi do środka i zostaje tam na zawsze. Oni mówią do mnie proszę i to proszę boli bardziej niż uderzenie w twarz. Bo po uderzeniu wiesz, kim jest wróg. A po proszę zaczynasz się zastanawiać, czy to ty nie jesteś problemem. Leon, oni mi puszczają tę muzykę w nocy. Ten rytm... on jest w moich zębach. Ja nie pamiętam wtorku. Gdzie jest mój wtorek?
Pana wtorek został zutylizowany - odpowiedział Delik, opierając się o metalowy zlew. - Był pełen niepotrzebnego napięcia i złych wspomnień. Uznaliśmy, że nie jest panu do niczego potrzebny. Gość nie powinien nosić ze sobą bagażu, który go męczy.
Wera nie zwracała uwagi na ich rozmowę. Patrzyła na monitor, na którym przesuwały się zielone linie, wykresy przerażenia Witka.
Ma pan silną reakcję autonomiczną - stwierdziła bez emocji. - Pana układ współczulny pracuje na najwyższych obrotach. Potrzebuje pan regulacji. Pana rytm jest dysonansem w symfonii tego domu. Musimy to wyrównać, żeby mógł pan wreszcie stać się częścią całości.
Regulacji? - powtórzyłem, czując, jak mój własny żołądek zaciska się w pętlę. - Mówicie o człowieku, jakby był źle ustawionym kaloryferem.
Wera odwróciła się do mnie, trzymając w ręku strzykawkę z przezroczystą cieczą. Ciecz lśniła w jarzeniówkach jak diamentowy pył.
Mówię o nim jak o układzie, który stracił homeostazę - odpowiedziała. - Pan, panie Leonie, jest romantykiem. My tu nie bawimy się w poezję. My przywracamy porządek tam, gdzie natura zawiodła. Natura dała nam strach, żebyśmy przeżyli w dżungli. Ale tu nie ma dżungli. Tu jest dom. Strach jest więc błędem ewolucyjnym, który my usuwamy.
Delik podszedł do Witka i położył mu dłoń na ramieniu. Był to gest ojca pocieszającego dziecko, ale w tym otoczeniu wyglądał jak wyrok śmierci dla osobowości.
Witek, zrobimy teraz mały zabieg gościnny. Kiedy pan się ostatnio czuł naprawdę lekki? Kiedy pan nie myślał o tym, co będzie jutro?
Witek patrzył na igłę z fascynacją i czystym horrorem.
Leon, nie pozwól im. On mówi zabieg, jakby to było mycie rąk. Ale oni chcą mi umyć mózg od środka. Oni chcą, żebym przestał być sobą.
Zabieg to zabieg - ucięła Wera. - To, co pan nazywa sobą, to tylko suma traum i błędnych nawyków myślowych. My po prostu robimy panu przysługę. Czyścimy twardy dysk ze śmieci.
Demonizować? - Witek parsknął histerycznym śmiechem, który natychmiast przeszedł w szloch. - Ja bym demonizował, gdyby tu były demony. Gdyby tu śmierdziało siarką i słychać było wycie potępieńców. Ale tu są ludzie w nienagannie białych rękawiczkach. Bo demon chce twojej duszy, chce twojej walki. A oni chcą tylko, żebyś nie sprawiał kłopotu. Chcą, żebyś był grzeczny.
Latex jej rękawiczek pisnął, gdy zacisnęła dłoń na ramieniu Witka. Ten dźwięk każdy zna z gabinetu dentystycznego - dźwięk nadchodzącej, nieuchronnej ingerencji w ciało.
Proszę rozluźnić mięśnie, panie Wiktorze. Jeśli będzie się pan spinał, powstanie krwiak. A my nie lubimy siniaków. Siniaki są nieestetyczne. Psują wizerunek naszej opieki.
Wbiła igłę w żyłę na przedramieniu Witka. Nie było w tym żadnej walki. Pasy trzymały go wystarczająco pewnie, a on sam wydawał się nagle sparaliżowany nieuchronnością tego, co się działo. Patrzyłem na to z nienaturalną ostrością, jak w zwolnionym tempie. Widziałem, jak skóra ugięła się pod ostrzem, jak przezroczysty płyn znika w jego krwiobiegu. To było niesamowicie zwyczajne. Żadnej magii, żadnych błyskawic, żadnych wielkich słów. Tylko fizjologia. I właśnie ta zwyczajność sprawiała, że moje ciało drżało w sposób, którego nie potrafiłem opanować.
Puls w ścianach jakby przyspieszył. Muzyka O.S.T.R. stała się głośniejsza, bas uderzał teraz z częstotliwością, która uniemożliwiała skupienie się na własnych myślach. Puk. Przerwa. Puk. Stało się to jedynym punktem odniesienia w tej białej pustce.
Witek oddychał szybko, jego klatka piersiowa unosiła się i opadała w panice, ale po kilku sekundach jego ruchy zaczęły zwalniać. Napięcie opuściło jego ramiona. Jego twarz, dotąd wykrzywiona grymasem bólu i strachu, zaczęła się wygładzać. Mięśnie twarzy rozluźniły się w sposób nienaturalny, jak u kogoś, kto właśnie zasnął po bardzo długim dniu, albo u kogoś, komu właśnie amputowano sumienie. Jego oczy, dotąd pełne nienawiści i błagania, straciły ostrość. Stały się jak jeziora, po których przeszedł gęsty wiatr - gładkie, nieprzeniknione i martwe.
Widzi pan? - szepnął Delik, nie odrywając wzroku od Witka. - To jest właśnie nasza praca. My nie łamiemy ludzi. My sprawiamy, że przestają chcieć być złamani. Dajemy im ulgę, o którą sami nie potrafią poprosić, bo są zbyt zajęci swoim cierpieniem. Czy to nie jest najpiękniejsza forma miłości bliźniego?
To jest gwałt chemiczny - powiedziałem, ale mój głos był słaby, stłumiony przez wszechobecny, dudniący bas. Czułem, jak moje własne kolana miękną pod wpływem tego dźwięku.
Pan ciągle używa tych ciężkich, brudnych słów, panie Leonie - odpowiedział Delik, nie czując urazy. - W mieście, z którego pan przyszedł, te słowa są zużyte, pełne agresji. U nas słowa są czyste. Opieka to opieka. Nawet jeśli wymaga użycia igły.
Wera odłożyła strzykawkę na tacę. Stuk metalu o metal był czysty, krótkotrwały, jak klamra zamykająca rozdział życia tego człowieka.
Gotowe - stwierdziła, zdejmując rękawiczki. - Procedura przebiegła bez zakłóceń.
Nela podeszła do Witka z kryształowym kieliszkiem wody. On wypił go posłusznie, niemal mechanicznie, jakby zapomniał, że potrafi pić inaczej. Jego dłoń już nie drżała. Spojrzał na mnie, ale w tym spojrzeniu nie było już Witka Zięby, detektywa, człowieka, który szukał sprawiedliwości. Był tam tylko gość. Idealnie dopasowany element układanki.
Leon - powiedział cicho, a jego głos brzmiał jak nagranie puszczone z taśmy. - Tu jest ciepło. Nawet jeśli to ciepło jest tylko chemią. Nie wiem, czy chcę stąd wychodzić.
Witek, oni ci coś podali! To nie jesteś ty! - krzyknąłem, próbując podejść do niego, ale Delik zastąpił mi drogę. Jego postać wydawała się teraz większa, bardziej monumentalna w tym nienaturalnym świetle.
Panie Leonie, proszę nie zakłócać procesu aklimatyzacji. Pan Wiktor właśnie odnalazł swój rytm. Pana interwencja jest teraz jak fałszywa nuta w idealnie nastrojonym instrumencie. Proszę uszanować jego nową wolność.
Witek uśmiechnął się do mnie - ten sam uśmiech, który widziałem u Izabeli, u innych mieszkańców tego domu. Uśmiech, który jest maską przyklejoną do twarzy, pod którą nie ma już nic oprócz białego szumu.
Jesteście częścią tego chłodu - odpowiedziałem, czując jak metaliczny posmak w moich ustach zamienia się w gorycz. - Tylko owinęliście go w miękki, jedwabny koc.
Wera spojrzała na zegarek, a potem na mnie. Przez moment w jej oczach mignęło coś na kształt ludzkiego zniecierpliwienia, a może tylko profesjonalnej ciekawości.
Parametry stabilne. Zabieg zakończony sukcesem. Panie Leonie, teraz pana kolej na odrobinę refleksji.
Poczułem, jak krew odpływa mi z twarzy. Moje ciało, dotąd napięte jak struna, nagle stało się ciężkie i obce. Spojrzałem na fotel, na którym przed chwilą siedział Witek, a który teraz wydawał się czekać na mnie jak otwarta, gościnna paszcza drapieżnika.
Nie dziś - powiedziała nagle Wera, ku mojemu ogromnemu zaskoczeniu.
Delik uniósł brwi, wyraźnie zaskoczony tą zmianą planu.
Wero? Wszystko jest gotowe.
Nie dziś - powtórzyła, nie odrywając wzroku od monitora, na którym wciąż pulsowały wyniki Witka. - Jego poziom kortyzolu jest zbyt wysoki. Reakcja obronna jest na tyle silna, że procedura mogłaby wywołać wstrząs anafilaktyczny albo trwałe uszkodzenie płata czołowego. On jeszcze walczy. A my nie chcemy go złamać, chcemy go rozpuścić. Musi dojść do momentu, w którym sam zacznie błagać o wyłączenie tego hałasu w jego głowie. Dopiero wtedy gościnność zadziała w pełni. Musi poczuć głód ulgi.
Delik milczał przez chwilę, ważąc jej słowa. W końcu skinął głową z uznaniem.
Ma pani rację. Efekt końcowy jest ważniejszy niż pośpiech. Gość musi być gotowy na przyjęcie daru.
Spojrzał na mnie z tą swoją przerażającą, ojcowską łagodnością.
Widzi pan, panie Leonie? My dbamy o pana bardziej niż pan sam o siebie. Nie chcemy panu zaszkodzić. Chcemy, żeby pan nas pokochał z własnej, nieprzymuszonej woli. Choć oczywiście tę wolę nieco nakierujemy.
Nigdy - wyszeptałem, choć mój głos drżał.
Nigdy to tylko kwestia odpowiedniej dawki i czasu - odpowiedziała Wera, odpinając czujnik z mojego palca. - Przez chwilę czułem pieczenie w miejscu, gdzie klips dotykał skóry, jakby urządzenie zostawiło tam niewidzialne znamię. - Idź już. Twoja obecność tutaj zaczyna być niehigieniczna. Psujesz mi statystyki swoim lękiem.
Nela otworzyła drzwi korytarza. Wyjście wyglądało jak obietnica ratunku, ale wiedziałem, że to tylko kolejna warstwa tej samej pułapki. Wyszedłem z pokoju technicznego, czując na plecach ich spojrzenia.
Korytarz był teraz inny. Bas w ścianach wciąż pulsował gdzieś głęboko, ale nałożyło się na niego coś ostrego, chłodnego - Keith Jarrett, Koln Concert, te szarpane, niemożliwe do przewidzenia akordy, które nie wiadomo, kiedy skończą zdanie. Muzyka nie koiła. Muzyka pytała. Po Instrukcji obsługi, po tym systemowym dudnieniu, które uczyło ciało posłuszeństwa, Jarrett brzmiał jak ktoś, kto wszedł do sterylnego pokoju w mokrych butach. Dom zmieniał narzędzia.
Na schodach prowadzących w górę zatrzymałem się na moment. Oparłem dłoń o poręcz. Była ciepła, dziwnie elastyczna, przypominająca w dotyku ludzką tkankę. Szybko cofnąłem rękę, czując narastającą falę nudności.
Kiedy dotarłem do jadalni, Waglewski śpiewał z radia zachrypiętym, rozłażącym się głosem - jedyny dowód na to, że świat na zewnątrz, ten pełen błędów i brudu, wciąż istnieje.
Usiadłem przy stole. Moje dłonie drżały tak mocno, że nie mogłem ich utrzymać w bezruchu. Fizjologia strachu wygrała z moją wolą.
I wtedy - bez decyzji, bez powodu - wziąłem pusty kieliszek stojący przed sobą i nakryłem go dłonią. Tak po prostu. Trzymałem go pod dłonią jak coś, co można zabrać. Siedziałem tak przez chwilę, nie patrząc na niego, nie myśląc o nim, nie wypuszczając.
Puk. Przerwa. Puk.
Metaliczny posmak. Zapach antyseptyku wciąż na ubraniu. Gdzieś pod podłogą - lub we mnie - bas, który nie wiedział, że procedura się skończyła.